Có lẽ trong chúng ta đã từng bối rối khi lựa chọn kích thước của van và đường ống. Nguyên nhân là do còn bị nhầm lẫn giữa các loại kích thước, tiêu chuẩn, vật liệu…
Trong bài viết này, chúng tôi xin chia sẻ tới các bạn về kích thước danh nghĩa của van công nghiệp để hệ thống lại các kiến thức khi sử dụng van công nghiệp.
Kích thước danh nghĩa của van (Nominal diameter) được viết tắt là DN.
1.Định nghĩa: DN (Diamètre Nominal hay Nominal Diameter) là kích thước đường kính trong của van, đơn vị đo là mm.
Nội dung bài viết
Hệ Thống Tiêu Chuẩn Quốc Tế và Sự Quy Đổi
Tiêu Chuẩn Châu Âu vs Bắc Mỹ
Trên thế giới tồn tại hai hệ thống chính để xác định kích thước van công nghiệp:
Hệ thống DN (ISO 6708) – được sử dụng rộng rãi tại Châu Âu và nhiều quốc gia khác, sử dụng đơn vị milimeter để biểu thị kích thước danh nghĩa. Hệ thống này được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn ISO và đang được ứng dụng rộng rãi trên toàn thế giới.
Hệ thống NPS (Nominal Pipe Size) – tiêu chuẩn của Bắc Mỹ, được đo bằng inch và sử dụng ký hiệu NPS hoặc đơn giản là inch (“”). Mặc dù được gọi là “nominal pipe size”, nhưng tương tự như DN, NPS cũng không phải là kích thước thực tế của ống.
Công Thức Quy Đổi Cơ Bản
Công thức quy đổi cơ bản giữa inch và milimeter là: 1 inch = 25.4mm. Tuy nhiên, việc quy đổi từ DN sang inch thường dựa trên bảng tiêu chuẩn vì không có công thức chính xác tuyệt đối.
Bảng Quy Đổi Chi Tiết Kích Thước Van Công Nghiệp
| DN (mm) | Inch (“) | Phi (mm) | Ứng dụng phổ biến |
|---|---|---|---|
| 15 | 1/2″ | 21.3 | Van gia đình, hệ thống nhỏ |
| 20 | 3/4″ | 26.7 | Van gia đình, hệ thống nhỏ |
| 25 | 1″ | 33.4 | Van gia đình, công nghiệp nhẹ |
| 32 | 1 1/4″ | 42.2 | Công nghiệp nhẹ |
| 40 | 1 1/2″ | 48.3 | Công nghiệp nhẹ |
| 50 | 2″ | 60.3 | Công nghiệp trung bình |
| 65 | 2 1/2″ | 73.0 | Công nghiệp trung bình |
| 80 | 3″ | 88.9 | Công nghiệp trung bình |
| 100 | 4″ | 114.3 | Công nghiệp nặng |
| 125 | 5″ | 141.3 | Công nghiệp nặng |
| 150 | 6″ | 168.3 | Công nghiệp nặng |
| 200 | 8″ | 219.1 | Công nghiệp lớn |
| 250 | 10″ | 273.0 | Công nghiệp lớn |
| 300 | 12″ | 323.8 | Công nghiệp lớn |
Phân Loại Van Theo Nhóm Kích Thước
Van Nhỏ (DN6 – DN25)
Phạm vi ứng dụng: Van trong nhóm này chủ yếu được sử dụng trong các hệ thống gia đình, thiết bị đo lường và các ứng dụng công nghiệp nhẹ. Chúng thường có kiểu kết nối ren do kích thước nhỏ gọn và yêu cầu áp suất không quá cao.
Đặc điểm kỹ thuật: Van cổng lắp ren thường là những loại có kích cỡ nhỏ từ DN15 đến DN50. Nhóm kích thước này dễ vận chuyển, lắp đặt và bảo trì, phù hợp với các hệ thống đơn giản.
Van Trung Bình (DN32 – DN100)
Đặc điểm nổi bật: Đây là nhóm kích thước được sử dụng nhiều nhất trong công nghiệp. Van bi trong phạm vi kích thước từ DN25 đến DN100 có tỷ lệ sử dụng cao nhất, với DN50, DN65, DN80, DN100 là những kích thước phổ biến nhất.
Kiểu kết nối: Bắt đầu từ DN32, van thường sử dụng kiểu kết nối mặt bích thay vì ren do yêu cầu về độ bền và khả năng chịu áp suất cao hơn.
Van Lớn (DN125 – DN400)
Ứng dụng chuyên biệt: Nhóm van này chủ yếu được sử dụng trong công nghiệp nặng, các nhà máy sản xuất quy mô lớn và các hệ thống đường ống chính. Van trong nhóm này đòi hỏi thiết kế chuyên biệt và vật liệu chất lượng cao.
Thách thức kỹ thuật: Van kích thước lớn cần có cấu trúc chắc chắn để chịu được áp suất cao và lưu lượng lớn. Việc vận chuyển và lắp đặt cũng đòi hỏi thiết bị chuyên dụng.
Van Rất Lớn (DN450 trở lên)
Ứng dụng đặc biệt: Van trong nhóm này được sử dụng cho đường ống chính trong các nhà máy điện, nhà máy hóa chất lớn, và các dự án cơ sở hạ tầng quy mô quốc gia.
Lưu ý quan trọng: Có hai thông số kích thước mà khách hàng cần phải chú ý đặc biệt là DN200 và DN300. Đây là hai thông số kích thước không phải lúc nào cũng có sẵn trong kho, cần đặt hàng trước.
Các Tiêu Chuẩn Mặt Bích và Áp Suất
Tiêu Chuẩn Nhật Bản (JIS)
Hệ thống áp suất JIS được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam, bao gồm: JIS 5K (5kg/cm²), JIS 10K (10kg/cm²), JIS 16K (16kg/cm²), JIS 20K (20kg/cm²), JIS 30K (30kg/cm²).
Tiêu Chuẩn Châu Âu (DIN)
Hệ thống DIN sử dụng đơn vị Bar: PN10 (10Bar = 10kg/cm²), PN16 (16Bar), PN25 (25Bar), PN40 (40Bar). Tiêu chuẩn này phổ biến trong các dự án sử dụng thiết bị Châu Âu.
Tiêu Chuẩn Mỹ (ANSI)
Hệ thống ANSI bao gồm: ANSI 125, ANSI 150#, ANSI 300#, ANSI 600#. Tiêu chuẩn này thường được sử dụng trong các dự án có nguồn gốc từ Bắc Mỹ.
Cách Xác Định Kích Thước Van Phù Hợp
Phương Pháp Tính Toán Dựa Trên Lưu Lượng
Việc lựa chọn kích thước van không chỉ dựa trên kích thước đường ống mà còn phải tính toán theo các thông số thực tế. Kích thước van cần được tính toán dựa trên giá trị Cv yêu cầu từ điều kiện của chất lỏng được vận chuyển.
Nguyên tắc cơ bản: Thông thường đường ống sẽ lớn hơn và van thực tế cần nhỏ hơn. Điều này chủ yếu phụ thuộc vào tốc độ dòng chảy cần được kiểm soát bởi van, trong khi kích thước đường ống chỉ cần đảm bảo khả năng lưu thông.
Các Yếu Tố Cần Xem Xét
Đặc tính lưu chất: Loại chất lỏng, khí hoặc hơi sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọn kích thước và vật liệu van.
Điều kiện vận hành: Nhiệt độ, áp suất làm việc và tần suất đóng mở van.
Yêu cầu kiểm soát: Van dùng để đóng/mở hoàn toàn hay điều tiết lưu lượng sẽ có yêu cầu kích thước khác nhau.
Vật Liệu và Kích Thước Van
Vật Liệu Phổ Biến
Gang: Thường được sử dụng cho van kích thước trung bình và lớn (DN50-DN300), phù hợp với nhiều loại lưu chất.
Thép không gỉ (Inox): Được ưa chuộng cho các ứng dụng yêu cầu độ bền cao và chống ăn mòn, phù hợp với mọi kích thước.
Đồng: Thường được sử dụng cho van kích thước nhỏ trong hệ thống nước sinh hoạt.
Nhựa: Phù hợp với van kích thước nhỏ và trung bình trong các ứng dụng không yêu cầu áp suất cao
Tương Quan Vật Liệu – Kích Thước
Van kích thước lớn (DN200 trở lên) thường được chế tạo từ gang cầu hoặc thép để đảm bảo độ bền cơ học. Van kích thước nhỏ (DN15-DN50) có thể sử dụng đa dạng vật liệu từ đồng, inox đến nhựa tùy theo ứng dụng cụ thể.
Kiểu Kết Nối Theo Kích Thước
Kết Nối Ren
Phạm vi ứng dụng: Chủ yếu được sử dụng cho van có kích thước từ DN6 đến DN50. Kiểu kết nối này phù hợp với các hệ thống có áp suất thấp và trung bình.
Ưu điểm: Dễ lắp đặt, chi phí thấp, phù hợp với không gian hạn chế.
Kết Nối Mặt Bích
Phạm vi ứng dụng: Van từ 2 inch (DN50) trở lên thường sử dụng kết nối mặt bích. Đây là kiểu kết nối tiêu chuẩn cho công nghiệp.
Ưu điểm: Chịu áp suất cao, dễ tháo lắp bảo trì, đảm bảo độ kín cao.
Tiêu chuẩn mặt bích: Các kích thước van mặt bích phổ biến bao gồm DN25, DN32, DN40, DN50, DN65, DN80, DN100, DN125, DN150, DN200, DN250, DN300.
Kết Nối Hàn
Ứng dụng đặc biệt: Thường được sử dụng cho Class 900 và cao hơn, phù hợp với các ứng dụng áp suất rất cao và môi trường khắc nghiệt.
Xu Hướng và Phản Hồi Thị Trường
Kích Thước Phổ Biến Nhất
Theo nghiên cứu thị trường, van có kích thước từ DN25 đến DN100 được sử dụng nhiều nhất. Trong đó, DN50, DN65, DN80, DN100 là những kích thước có nhu cầu cao nhất trong công nghiệp.
Thách Thức Trong Cung Ứng
Van kích thước lớn (từ DN200 trở lên) thường không có sẵn trong kho và cần thời gian đặt hàng trước. Điều này đòi hỏi các nhà thầu và kỹ sư phải có kế hoạch cung ứng chu đáo.
Van kích thước đặc biệt như DN200 và DN300 cần được chú ý đặc biệt trong quá trình đặt hàng do tính khả dụng hạn chế.
Lưu Ý Quan Trọng Khi Lựa Chọn
Tránh Nhầm Lẫn Trong Đặt Hàng
Thống nhất đơn vị đo: Tại Việt Nam, chúng ta “thích kiểu nào chiều kiểu ấy” – làm việc với Châu Âu thích DN, với Mỹ thích inch. Điều này có thể gây nhầm lẫn, do đó cần thống nhất đơn vị đo ngay từ đầu.
Kiểm tra tiêu chuẩn mặt bích: Đảm bảo tiêu chuẩn mặt bích (JIS, DIN, ANSI) của van phù hợp với hệ thống hiện có.
Tính Toán Không Gian Lắp Đặt
Van ty nổi: Cần đảm bảo không gian đủ rộng để ty van có thể di chuyển tự do khi hoạt động, đặc biệt quan trọng với van kích thước lớn.
Chiều cao van H: Với van cổng ty nổi cần lưu ý đến chiều cao của ty khi ở trạng thái mở hoàn toàn.
Chiều dài van L: Khoảng cách giữa 2 mặt bích rất quan trọng trong lắp đặt, đặc biệt khi ống và phụ kiện được lắp đặt trước.
Trong thực tế kích thước van còn được đo bởi các hệ đơn vị khác như inch (theo tiêu chuẩn của Bắc Mỹ). Các van khi kết nối với đường ống thì cần kiểm tra kích thước đường ống tương ứng phù hợp. Kích thước danh nghĩa của đường ống thường được tính theo đường kính ngoài (OD) và gọi là phi(Ø ). Vậy giữa các kích thước danh nghĩa của van và đường ống có mối liên hệ như nào thì chúng ta sẽ tham khảo trong Bảng quy đổi sau trong đó OD được làm tròn:
Tuy nhiên, trong thực tế bảng quy đổi trên chỉ mang tính chất chung vì kích thước ngoài của đường ống còn phụ thuộc vào vật liệu của ống mà kích thước ngoài sẽ quy định khác nhau đối với vật liệu ống khác nhau.Cụ thể như sau:
2.Bảng quy đổi đường kính ống:
3.Tại Việt Nam, Tiêu chuẩn về Van kim loại dùng cho hệ thống lắp bích – Kích thước mặt lắp mặt và tâm đến mặt được quy định tại Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10828:2015 (ISO 5752:1982) do Viện Nghiên cứu Cơ Khí – Bộ Công Thương biên soạn, Bộ Công Thương đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.




